Schimmels zijn op veel plekken te vinden, bijvoorbeeld op bedorven voedsel of gewoon in de herfst onder of op een boom. Schimmels voelen zich niet alleen daar thuis, maar ook op de huid.

Schimmelinfecties kunnen in principe overal op het lichaam voorkomen en zijn een veelvoorkomend probleem bij mensen. Veel huisartsen zien vaak patiënten met schimmelinfecties op de huid. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er veel middeltjes tegen schimmelinfecties op de markt zijn.

Schimmelrijk
Een zeer bekende vorm van voetschimmel wordt in de volksmond ook wel zwemmerseczeem genoemd. Dit is geen goede naam, want eczeem is iets anders. In dit artikel komen andere schimmelinfecties aan de orde dan de bekende voetschimmel. De huidinfecties met schimmels of gisten worden (dermato)mycosen genoemd. Het schimmelrijk bestaat uit allerlei soorten schimmels. Dit zijn een soort kleine plantjes. Ze hebben altijd een voedingsbodem nodig, waar ze hun bouwstoffen uit halen. Bij sommige schimmels is dat dood hout, bij anderen dode bladeren, graan, kaas of ander voedsel. Sommige schimmels groeien op mensen of op dieren. Wanneer ze op de huid groeien, is het huideigen keratine een van hun voedingsstoffen. Die schimmels worden dermatophyten genoemd, oftewel, in de huid groeiende planten. Een huidinfectie met een dermatophyt heet een dermatophytose.

Soorten schimmels
Andere schimmels gebruiken suiker of vet als voedingsbron. Deze worden gisten genoemd. Daar zijn ook veel verschillende soorten van. Sommigen laten het brood rijzen, andere worden gebruikt bij de productie van bier; maar ook hier zijn er soorten die op of in de mens groeien. De meeste bekende zijn candida en pityrosporum. Ze kunnen infecties van de huid en de slijmvliezen veroorzaken. Schimmels zitten bijna overal, vooral in zwembaden en douches. De huid komt dus regelmatig in aanraking met schimmels. Dat is niet erg, want een gezonde huid heeft een droog en vrij hard bovenlaagje, dat tegen schimmels beschermt. Maar als deze bovenlaag door bijvoorbeeld water of zweet zacht is geworden, kunnen schimmels de huid binnendringen. Ook bij andere beschadigingen van de huid kunnen schimmels toeslaan. Infecties van het lichaam kunnen ingedeeld worden naar de dieptegraad van de infectie. Zo zijn er oppervlakkige schimmelinfecties, onderhuidse schimmelinfecties en diepe schimmelinfecties. De opppervlakkige dermatomycosen worden veroorzaakt door schimmels of gisten, die alleen in weefsels zitten, die voornamelijk uit keratine zijn opgebouwd, zoals het bovenste laagje van de huid (het stratum corneum), de haren en de nagels.

Pityriasis versicolor
Een voorbeeld van een oppervlakkige dermatomycose is pityriasis versicolor. Deze huidafwijking werd ongeveer 150 jaar geleden voor het eerst beschreven. Later kwam men er pas achter dat de vlekken op de huid veroorzaakt worden door de gist malassezia furfur. Patiënten met deze huidafwijkingen hebben vele ovale tot ronde huidafwijkingen met een milde schilfering. De plekken komen met name voor in de zogenaamde seborrhoïsche gebieden. Dit zijn gebieden waar meer talgklieren voorkomen dan in andere delen van de huid. Voorbeelden hiervan zijn de t-zone in het gelaat en de rug. Pityriasis versicolor zit echter met name op de bovenzijde van de romp en op de schouders. Bij kinderen worden ze soms in het gezicht gezien. De meest voorkomende kleur van een pityriasis versicolor is bruinrood. Op sommige plaatsen ontstaan er na of tijdens een infectie witte gedepigmenteerde gebieden. Dit noemt men dan post-inflammatoire hypopigmentatie. Wanneer men voorzichtig met een mesje wat van deze huidschilfertjes onder de microscoop legt, dan kunnen de gisten gezien worden. Ze hebben twee verschijningsvormen. Ze kunnen eruit zien als bolletjes of als draadjes.

Dermatophyten 
Dermatophytosen (infecties met dermatophyten) worden veroorzaakt door verschillende soorten stammen. Onder de microscoop zien we ze als vertakkende draadjes, ook wel hyfen genoemd. Ze hebben de unieke capaciteiten om zich te verspreiden en te vermenigvuldigen in gekeratiniseerde weefsels. Besmetting met dermatophyten gebeurt op verschillende manieren. Dit kan gebeuren via overdracht van mens tot mens of van dier tot mens. Over het algemeen verlopen de infecties die van mens tot mens overgebracht worden, veel milder dan infecties met schimmels, die afkomstig zijn van een dier. Hoewel dermatophyten over het algemeen niet extreem ziekmakend zijn, kunnen ze toch voor grote problemen zorgen.

Eigenschappen
Of iemand veel last krijgt van een infectie met een schimmel of een gist, hangt onder meer af van eigenschappen van de patiënt. Zo heeft een verhoogde talgproductie een remmende werking op dermatophyten. Aan de andere kant kan een verstoord immuunsysteem (bijvoorbeeld bij een HIV besmetting) of een kapotte huidbarrière, in het voordeel van de dermatophyt werken. Ook denkt men dat bepaalde mensen makkelijk last krijgen van schimmelinfecties op basis van erfelijkheid. Wanneer besmetting eenmaal heeft plaats gevonden, zal de dermatophyt zich gaan delen, waarbij hij het liefst een plekje zoekt in het meest koele gedeelte van de huid, wat dus meestal het meest oppervlakkige deel is. Dermatophyten zijn ook in staat zich goed aan te passen aan het immuunsysteem van zijn gastheer, waardoor ze makkelijk kunnen overleven.

Varianten
Dermatophytosen kunnen voorkomen op veel verschillende plaatsen van het lichaam. Wanneer dit ergens op het lichaam gebeurt (bijvoorbeeld de romp of een van de armen), dan spreekt men van een tinea corporis. De haren, nagels, liezen en voeten moeten dan vrij zijn van afwijkingen. Tinea corporis komt voor in de tropen is op te lopen via huisdieren. Ook militaire kazernes, sportscholen en gymzalen geven een groter risico op infectie. Tinea corporis kan er op verschillende manieren uitzien, mede afhankelijk van de kracht van het immuunsysteem van de patiënt. Er ontstaat een rode vlek die steeds groter wordt, met aan de buitenkant een schilferende ring. Ook kunnen er puistjes voorkomen. Een klinische variant van tinea corporis is majocchi’s granuloma. Deze variant komt met name voor bij vrouwen, die al een schimmel hebben aan de voeten en vervolgens hun benen scheren. Op die manier kan de schimmel via haartjes dieper in de haarfollikel komen en zorgt dan voor een granulomateuze ontsteking.

Infecties
Tinea cruris is een soortgelijke infectie als bij de tinea corporis, alleen nu in de liezen en op de bovenzijde van de dijen. Deze infectie van de huid komt zowel voor bij mannen als bij vrouwen, maar wordt veel meer bij mannen gezien om verschillende redenen. Zo zorgt het scrotum bij mannen voor een warm en meer vochtig milieu in de liezen. Ook komen schimmelinfecties aan de voeten meer voor bij mannen en kan het aantrekken van een broek voor verspreiding zorgen. Wanneer een broek aangetrokken wordt over een voet met schimmel, verhuist de schimmel mee naar boven richting de liezen, waarna hij verder kan groeien. Bij deze infectie ontstaan er dezelfde rode en jeukende huidafwijkingen, zoals bij de tinea corporis. Maatregelen die infecties tegengaan, zijn het voorkomen en bestrijden van voetschimmel en het dragen van loszittende kleding.

Groeiende schimmel
Tinea manuum is een dermatophytose van de handpalmen. Ook een tinea manuum gaat vaak gepaard met voetschimmel. Tinea barbae is een schimmelinfectie in het aangezicht van de huid en de nek bij mannen. Meestal zijn deze schimmels afkomstig van dieren. Vroeger waren kapperszaken belangrijke plaatsen van besmetting, de schimmel zat dan aan niet goed gereinigde scheermessen. Sinds het gebruik van wegwerpscheermessen en desinfectantia, is het aantal besmettingen drastisch gereduceerd. De infectie presenteert zich als forse ontstekingen in de baardstreek. De schimmels kunnen hier makkelijk via de baardharen dieper in de haarfollikels komen. Er kunnen zelfs abcessen ontstaan, waarbij de patiënt zich ziek voelt en waarna de huid zo kan beschadigen, dat er nooit meer baardharen groeien. Het is belangrijk er op te letten dat er geen sprake is van een andere aandoening, zoals bijvoorbeeld acne vulgaris (jeugdpuistjes) of een herpesinfectie in de baardstreek, die ontstaan na verspreiding vanuit een koortslip.

Gevaarlijk
Ten slotte wil ik u melden dat schimmelinfecties niet altijd onschuldig kunnen zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld zeer ernstige schimmelinfecties aan de behaarde hoofdhuid, dit wordt ‘favus’ genoemd. Er ontstaan dikke, gele korsten op het hoofd, die bestaan uit schimmeldraden en dode huid. Dit soort gevallen leidt meestal tot een cicatricierende alopecia. Dit wil zeggen dat er na genezing een niet terugdraaiende kaalheid van het hoofd ontstaat, doordat de haarzakjes ten gevolge van de ontsteking en infectie kapot zijn gegaan.

Nancy Peter

Nancy Peter

Nancy van Derma Clinic Vlodrop is schoonheidsspecialiste, permanente make-up specialist, visagiste, gewichtsconsulente en medisch pedicure.
cenzaa-logo-wit
partner-logo01
huidprofessional-wit
bgn_logo_rgb-2